'חוה' תערוכת היחיד של שי זילברמן נולדה מתוך מחווה של הושטת היד בניסיון לגעת בְּמקור הממוקם בעבר. ליבת הפרויקט היא הדיאלוג שזילברמן עורך עם עבודת חייה של חוה סמואל (1904 -1989), מחלוצות אמני הקרמיקה בישראל. זילברמן פונה אליה כמקור השראה צורני ורעיוני, כמי שגוף העבודות שיצרה מביא לידי ביטוי כתב יד ייחודי הנושא חותם של ישראליות ומקומיות. באמצעות פעולות של שכפול וחיתוך, פירוק וחיבור מחדש של דגמים מן העבר הוא מציע תמונת מראה של הווה משובש.
חוה סמואל נולדה בגרמניה לרב הקהילה היהודית הגדולה באסן. היא הייתה אמנית, בעלת מלאכה ויזמת, ועם עלייתה ארצה ב-1931 ייסדה את ״היוצר״, בית המלאכה הראשון לקרמיקה בישוב העברי בירושלים (1932-1934). מאוחר יותר הקימה עם פאולה אהרונסון, מי שהייתה יד ימינה ב-"היוצר", את המפעל ״כד וספל״ שפעל בראשון לציון מ-1934 ועד 1979. הכדים ומערכות הכלים, הפסלים, פסלוני הקרמיקה ותבליטי הקיר שסמואל יצרה עבור מוסדות ציבוריים הקנו לה מקום של כבוד בגנאלוגיה של הקרמיקה הישראלית. המפגש הראשון של זילברמן עם עבודתה היה עם כדים ופסלונים שנוצרו בסטודיו בשנות ה-30 וה-40. פשטותם והצבעוניות הייחודית להם היו לא רק שובות עין, אלא נדמו כדוגמאות יסודיות למה שיתפתח מאוחר יותר לכדי מגמה תרבותית ואסתטית בעלת נוכחות כל-ישראלית. מתוך עניין ראשוני זה זילברמן החל להתחקות אחר פועלה. בפגישה עם שארי בשרה של סמואל נחשפו רישומים, קולאז'ים ואקוורלים המהווים פן מוכר פחות ביצירתה. סמואל התגלתה עבורו כיוצרת שעבודותיה מהוות צומת בה נפגשות המורשת התרבותית היהודית, רוח המודרניזם הגרמני והשפעות צורניות וסגנוניות מקומיות אותן ספגה בארץ.
במהלך הראשון, שהחל במסגרת שהות אמן בבית בנימיני, זילברמן מחייה פס ייצור שמהלכיו שובשו. הוא עושה שימוש בתבניות הגבס המקוריות בעזרתן יצקה סמואל פיגורינות של דמויות ארצישראליות בעלות אופי 'פולקלורי'. בתערוכה מוצגת סדרה של פסלונים חדשים שנולדו מתוך פעולות החותרות תחת הסדר היצרני 'הנכון' של המקור. למשל, הוא יוצק גבס לחלל הפנימי של היציקה הקרמית, וכך הוא לוכד את הצורה הגולמית הפנימית של הפסל המקורי. בעבודות אחרות חיתוך היציקה חושף את החללים הפנימיים של הפיגורות, במהלך ההופך את ההיגיון של תהליך השכפול המקורי מ'בפנים החוצה'. פס הייצור המחודש-משובש של זילברמן מוצג כתהלוכה של מעשי הכלאה, 'גדמים' המפגישים את העבר עם ההווה.
סדרה שנייה של עבודות כוללת כדים בגווני חום-אדמדם, צהוב ושחור, אובייקטים חשופים וחפים מזיגוג או קישוט. עיצובם מעיד על טיפוסי הכדים המסורתיים שה-DNA שלהם הוטבע בצורות החדשות שיצר זילברמן – צורות מוארכות, מכווצות או מורחבות באופן המשווה לכל אחד מהם נוכחות של גוף, ולכולם יחד איכות של טופוגרפיה משתנה. בראש כל אחד מהם ניצב העתק של אחת הדמויות המיניאטוריות של סמואל, מעין זקיף המופקד על פתחו וחותם אותו, בבחינת פוטנציאל בלתי ממומש של כד, פסל הכולא חלל פנימי בלתי נגיש.
המהלך האחרון בתערוכה מחזיר את המפגש עם עולמה הצורני של סמואל אל הדו-ממדי והציורי. בסדרה של קולאז'ים המבוססים על דימויים מצולמים מתוך ספרים וקטלוגים זילברמן מושיט יד אל היוצרת שלא זכתה להכרה רחבה כציירת, ומקרב אותה לפרקטיקה שלו כאמן קולאז'.
עבור זילברמן, המפגש עם העבר מתאפשר דווקא באמצעות תהליך שבור של פירוק ובחינה מחדש.
התערוכה כמכלול מציגה מחשבה על מפגש בין עבר 'אקזוטי' לעתיד דיסטופי. המהלך אותו הוא מבצע הוא בבחינת דיאלוג – ממשי או מדומיין – עם אותו עבר, המיוצג בתערוכה דרך הפיגורה של סמואל כ'אם כל חי' של היצירה הקרמית הארצישראלית. התערוכה מבקשת מאיתנו להתעכב על משמעות הרגע המיוחד בו אנו אוחזים בדבר מה מוחשי שנחלם ועוצב ויוצר בעבר, בוחנים אותו במבט או במגע, ושואלים את עצמנו מה נותר מהתמונה שאת שבריה אנו אוספים כאן ועכשיו.
תודות: וובה וצוות סטודיו לקרמיקה Pir 94, תל אביב, יובל אגמי, אבנר זינגר, רועי לבב, ענת יערי, אנה כרמי, ילנה אלגרט-שרון, אורי ווינשטיין
אוצר: אבשלום סולימן
פתיחה: חמישי, 5.2.2026, 19:30
שיח גלריה: שישי, 13.3.2026, 11:30
נעילה: שבת, 21.3.2026, 14:00
حاڨا | شاي زيلبرمان
القيّم: أڤشلوم سوليمان
'حاڨا' امعرض شاي زيلبرمان الفردي، وُلد من لفتة مدّ اليد في محاولة للمسّ مصدرٍ يتموضع في الماضي. يتمثّل جوهر المشروع في الحوار الذي يجريه زيلبرمان مع عمل حياة حاڨا صموئيل (1904–1989)، إحدى رائدات فنّاني الخزف في إسرائيل.
وُلدت حاڨا صموئيل في ألمانيا لوالدٍ كان حاخام الجالية اليهودية الكبرى في مدينة إيسن. كانت فنّانة ، حِرفيّة ومبادِرة، ومع هجرتها إلى البلاد عام 1931 أسّست "هَيُوتسير" (الصانع)، أول مشغلٍ للخزف في التجمع العبري في القدس (1932–1934). لاحقًا أقامت، مع ݒاولا أهرونسون التي كانت ذراعها اليمنى في "هَيُوتسير"، ومصنع "كَدّ وَسِفِل" (جرّة وكأس) الذي عمل في ريشون لتسيون من عام 1934 حتى 1979. كان اللقاء الأول لزيلبرمان مع أعمالها عبر جرارٍ وتماثيل صغيرة أُنتجت في الاستوديو خلال ثلاثينيات وأربعينيات القرن الماضي. لم تكن بساطتها وتلوينها المميّز آسرين للنظر فحسب، بل بدت أيضًا كنماذج تأسيسية لما سيتطوّر لاحقًا على شكل توجّه ثقافيّ وجماليّ ذي حضورٍ شامل على مستوى البلاد.
في المرحلة الأولى، التي بدأت خلال إقامته الفنّية في "بيت بنياميني"، قام زيلبرمان بإعادة إحياء خطّ إنتاج تعطّلت مساراته. استخدام القوالب الجبصية الأصلية التي صبّت صموئيل بمساعدتها تماثيل صعيرة لشخصياتٍ أرض إسرائيلية ذات طابع "فولكلوري". يُقدم المعرض سلسلة من تماثيل صغيرة جديدة وُلدت من عملياتٍ تُقوّيض النظام الإنتاجي "الصحيح" للأصل. يمسك زيلبرمان بالشكل الخام الداخلي للتمثال الأصلي، ويكشف الفراغات الداخلية للشخصيات، في مسارٍ يقلب منطق الاستنساخ الأصلي من "الداخل إلى الخارج". ويُعرض خطّ الإنتاج المُجدد-المُشوَّش لديه كمسيرة من أفعال التهجين، "جذوع" يلتقي فيها الماضي بالحاضر.
تضمّ سلسلة ثانية من الأعمال تضم جرارًا بتدرجات اللون البنيّ المُحمرّ والأصفر والأسود؛ أشياء عارية وخالية من التزجيج أو الزخرفة. على رأس كلٍّ منها يقف نُسخٌ لإحدى شخصيات صموئيل المصغّرة، كحارسٍ موكَلٍ بمدخلها وخاتمٍ له، بوصفه إمكانيّة غير متحقّقة لجرّة، تمثالًا يحتجز فراغًا داخليًا غير مُتاح.
في سلسلة الكولاجات المعتمدة على صورٍ فوتوغرافية مأخوذة من كتبٍ وكتالوجات، يمدّ زيلبرمان يده إلى المُبدعة التي لم تحظَ باعترافٍ واسع كرسّامة، ويقرّبها من ممارسته كفنان كولاج.
بالنسبة لزيلبرمان، اللقاء مع الماضي يصبح ممكنًا بالذات بواسطة سيرورة مكسورة من التفكيك وإعادة الفحص. يقدم المعرض بمجمله تفكيرًا في لقاءٍ بين ماضٍ "غريب" ومستقبلٍ ديستوبي. الخطوة التي ينجزها هي بمثابة حوار – حقيقي أو متخيَّل – مع ذلك الماضي، المُمثل في المعرض عبر هيئة صموئيل بوصفها "أمّ كلّ حيّ" للإبداع الخزفي الأرض إسرائيلي. يدعونا المعرض إلى التوقّف عند معنى اللحظة الفريدة التي نمسك فيها شيئًا ملموسًا حُلِم به وصيغ وصُنع في الماضي، نفحصه ونسأل أنفسنا: ماذا تبقّى من الصورة التي نجمع شظاياها هنا والآن؟
شكر: ڨبا وطاقم استوديو السراميك Pir 94، تل أبيب, يوڨال أچمي, أڨنر زينغر, روعي ليڨڨ, عنات يعاري, آنا كرمي, يلنا الغيرت شارون, أوري ڨينشتاين
