התערוכה "מפלט" מפגישה את עבודותיהן של הצורפת נעמה בן פורת ואמנית הזכוכית יעל ולוך, העוסקות במרחב אישי לאחר משבר. נקודת המוצא של בן פורת היא התכנסות במרחב הביתי בעקבות טראומה — תנועה פנימה אל תוך המרחב האינטימי והמוכר. מתוך המקום הזה היא פונה אל פעולת שתיית התה בבית כמטפורה לנחמה, ובאמצעותה בוחנת לעומק את התיון עצמו. היא מפרקת ומרכיבה אותו מחדש כחלק מבחינה של תהליכי ספיגה, שינוי והתמסרות. ולוך מתמקדת ברגע שלאחר השבר, ובאופן שבו הגוף, הנפש ומערכות יחסים מגיבים לזעזוע. עבודותיה בוחנות את הפיצול הנפשי-הישרדותי בין המרחב הביתי למרחב החיצוני.
נעמה בן פורת יצרה סדרה המתחקה אחר חוויית האבל והעצב במרחב הפרטי. היא חוקרת את המתח בין האינדיבידואליות והבדידות לבין הרגש הקולקטיבי של חיים במציאות משותפת. התיון משמש כמוטיב מרכזי בעבודותיה – אובייקט יומיומי הנע בין מצב מוצק לנוזלי, סופג את סביבתו ומשנה את המרחב הקרוב לו.
מתוך פירוק התיון, חוזרת בן פורת לשאלות על בית, לא רק כמקום של נחמה אלא גם כאתר טעון בתהליכים היסטוריים ופוליטיים. היא שואלת: מהו בית? מי בנה אותו? שאלות הנטענות במשמעות חדשה לנוכח ההקשרים ההיסטוריים של ייצור התה, המעמדות הקשורים אליו והמשמעויות התרבותיות שהוא נושא עמו. טקסי התה האירופיים, מעודנים ככל שיהיו, ספוגים בהיסטוריה של ניצול קולוניאלי ושל כלכלה גלובלית לא שוויונית. פתקית התיון, פריט זעיר ושולי למראית עין, משנה את מעמדה; היא עושה את דרכה משדות התה הרחוקים של המזרח, המיוצרים בידי עובדים מוחלשים, אל שולחנות התה האלגנטיים של המערב. פתקית התיון הממותגת נושאת עמה את עקבות הדרך הזו, באמצעותה בן פורת מבקשת לחשוף את הבית לא רק כמרחב של אינטימיות, אלא גם כאתר של זהויות חבויות, כמעין זירה שקטה אך טעונה של עליונות מערבית, הבחנה מעמדית והפער העמוק שבין מקומות של נחמה למקורות של נישול.
באמצעות סדרת תכשיטים, אובייקטים וחומרי גלם עדינים – זכוכית, טקסטיל, נייר וכסף – בן פורת חוקרת את המתח שבין האישי לקולקטיבי. קבוצה של תיונים "משומשים" מזכוכית, דומים אך שונים זה מזה, בהצבתם מדמים/מזכירים צבא או מצבות.
שרשראות המורכבות משקיקי תה שקופים חושפות את פעולת ההיספגות והשינוי לאורך זמן. החומרים עצמם רגישים לשינויי סביבה, סופגים ומגיבים, כפי שהגוף מגיב למציאות חיצונית.
יעל ולוך בעבודותיה עוסקת ברגע שאחרי השבר, בתגובת הגוף והנפש. העבודה בוחנת את האופן שבו מתקיימות מערכות יחסים ואת הפיצול הנפשי-הישרדותי שבין המרחב הביתי למרחב החיצוני. הדימויים, בעלי אופי תלת-ממדי ומזכירים קומיקס בפשטותם הצורנית, יוצרים מתח בין הסצנות עצמן לבין הרגש העמוק המקופל בתוכן. הבחירה בזכוכית שקופה מדגישה את היומיומיות, את החיפוש אחר בהירות וגם את השבריריות. בנוסף, היא מאלצת את הצופה להתקרב על מנת להבחין בפרטים. העבודה מותאמת במיוחד למבנה מדפי הגלריה, אשר משמשת לה מסגרת לנרטיבים המתפרשים דרך סצנות חזותיות מגוונות.
הסיפור החזותי מתפרש בין המדפים. לדוגמה — חמישה זוגות, זכרי ונקבי, עומדים זה אל מול זה, מעל ראשם משתלשלות מסכות הצלה של חמצן, כמו אלו שנשלפות ממטוס בעת חירום. הם מגיבים בדרכים שונות – חלקם נשענים זה על זה, אחרים מושיטים ידיים או מנסים יחדיו לחלץ מסכה מתוך סבך חוטים. המטוס התקול מייצר רגע של עצירה בעקבות מצב חירום, והגוף נדרש להגיב: האם הוא נדרך? מתפרק? מוצא נחמה?
תחושת העצירה והמתח שבין שגרה לשיבוש נוכחת גם בעבודת זוג השחיינים – דמויות עשויות זכוכית שקופה, שעיניהן מכוסות במסכות שחייה ומבטן מופנה מעלה. תנוחתם שחיית גב, אך הם מעוגנים לרצפה, מסמנים את התנועה שנעצרה ואת חוסר התכלית.
המתח בין משבר ויציבות נוכח גם בעבודת הקרקע המבוקעת – סדרת סלעים המונחים בצפיפות זה לצד זה ויוצרים את הרושם של משטח אחיד אך מבוקע. השברים חושפים את המבנה הפנימי של פני השטח: רשת חוטים דקיקים, מבנה שהיה חלק מהקרקע השלמה לפני המשבר והפך לגלוי.
שתי האמניות עוסקות בגוף – בין אם זה גוף האדם או גוף החומר – ובאופן שבו הוא משתנה תחת תנאי קיצון. עבודותיהן נוגעות בפער שבין שגרה לשיבוש, בין החזקה לשחרור, בין היכולת לשמור על יציבות לבין ההכרח להיסדק ולהתפרק.
נעמה בן פורת בוגרת התואר הראשון במחלקה לצורפות ואופנה, האקדמיה לאמנות ועיצוב בצלאל (2024)
יעל ולוך בוגרת התואר הראשון בעיצוב קרמי וזכוכית, בצלאל, אקדמיה לעיצוב ואמנות, ירושלים (2009)
הגלריה הקטנה
אוצרות: רעות רבוח ושלי שביט
פתיחה: חמישי, 29.05.2025, 19:30
שיח גלריה: שישי, 11.7.25, 11:30
נעילה: שבת, 12.7.2025, 14:00
נעמה בן פורת- קורות חיים
יעל ולוך- קורות חיים
ملاذ / نعمة بمن ݒورات وياعيل ڨلوخ
القيّمات: ريعوت روح وشيلي شڨيط
المعرض "ملاذ" يجمع بين أعمال المصممة نعمة بن ݒورات وفنّانة الزجاج ياعيل ڨلوخ، اللتان تتناولان الفضاء الشخصي بعد الأزمة. نقطة الانطلاق لدى بن ݒورات هي الانطواء داخل الفضاء البيتي إثر صدمة – حركة نحو الداخل، إلى الفضاء الحميمي والمألوف. ومن هذا المكان تتناول طقس شرب الشاي في البيت كاستعارة للعزاء، ومن خلاله تتأمل بعمق كيس الشاي نفسه. تقوم بتفكيكه وإعادة تركيبه كجزء من فحص لعمليات الامتصاص، التغير، والتسليم. أما ڨلوخ فتركز على اللحظة التي تلي الانكسار، والطريقة التي يستجيب بها الجسد، النفس، والعلاقات الإنسانية للصدمات. أعمالها تتناول الانفصام النفسي – البقائي بين الفضاء البيتي والفضاء الخارجي.
نعمة بن ݒورات أنشأت سلسلة تتقصى تجربة الحزن والأسى في الفضاء الخاص. وهي تبحث في التوتر بين الفردانية والوحدة من جهة، وبين الإحساس الجماعي بالحياة في واقع مشترك من جهة أخرى. كيس الشاي يشكل رمزاً مركزياً في أعمالها – كائن يومي يتنقل بين الحالة الصلبة والسائلة، يمتص بيئته ويغير الفضاء القريب منه.
من خلال تفكيك كيس الشاي، تعود بن ݒورات إلى أسئلة حول البيت، ليس فقط كمكان للعزاء، بل أيضاً كموقع مشحون بالعمليات التاريخية والسياسية. وهي تتساءل: ما هو البيت؟ من بناه؟ أسئلة مغروسة بمعانٍ جديدة في ضوء السياقات التاريخية لإنتاج الشاي، الطبقات الاجتماعية المرتبطة به، والدلالات الثقافية التي يحملها. طقوس الشاي الأوروبية، رغم رقتها، مشبعة بتاريخ من الاستغلال الاستعماري والاقتصاد العالمي غير المتكافئ. ورقة كيس الشاي، وهي قطعة صغيرة وهامشية ظاهرياً، تغير مكانتها؛ إذ تنتقل من حقول الشاي البعيدة في الشرق، حيث تُنتج بأيدي عمال مستضعفين، إلى موائد الشاي الأنيقة في الغرب. تحمل هذه الورقة آثار هذه الرحلة، وبواسطتها تسعى بن ݒورات إلى كشف البيت ليس فقط كفضاء للحميمية، بل أيضاً كموقع لهُويّات خفية، كأنّه ساحة هادئة ولكن مشحونة بالاستعلاء الغربي، تمييز طبقي، والفجوة العميقة بين أماكن العزاء ومصادر النهب.
من خلال سلسلة من المجوهرات، الكائنات، والمواد الخام الدقيقة – مثل الزجاج، النسيج، الورق والفضة – تفحص بن ݒورات التوتر بين الشخصي والجماعي. مجموعة من أكياس الشاي "المستعملة" المصنوعة من الزجاج، متشابهة لكنها مختلفة عن بعضها، توضع بطريقة تحاكي/تذكر جيشاً أو شواهد قبور.
سلاسل مكوّنة من أكياس شاي شفافة تكشف عملية الامتصاص والتغير عبر الزمن. المواد نفسها حسّسة لتغيّرات البيئة، تمتص وتستجيب، تماماً كما يستجيب الجسد للواقع الخارجي.
أما ياعيل ڨلوخ فتتناول في أعمالها اللحظة التي تلي الانكسار، واستجابات الجسد والنفس. يبحث عملها في الطريقة التي تُبنى بها العلاقات والانفصام النفسي البقائي بين الفضاء البيتي والعالم الخارجي. الصور ذات طابع ثلاثي الأبعاد، وتستحضر رسومات الكوميكس في بساطتها الشكلية، وتخلق توتراً بين المشهد نفسه وبين المشاعر العميقة المُكتنزة داخلها.
اختيارها للزجاج الشفاف يبرز الحياة اليومية، البحث عن الوضوح، وأيضاً الهشاشة. بالإضافة، ففهي تُرغم المشاهد على الاقتراب كي يلاحظ التفاصيل. العمل الفنّي مصمم خصيصاً ليتناسب مع رفوف الجاليري، والتي تشكّل إطاراً لسردات تتنتشر عبر مشاهد بصرية متنوعة.
تمتد القصة البصرية بين الرفوف، فعلى سبيل المثال – خمسة أزواج، ذكر وأنثى، يقفون مقابل بعضهم البعض، وفوق رؤوسهم تتدلّى أقنعة أكسجين مثل تلك التي تنبثق من الطائرات في حالات الطوارئ. ردود أفعالهم مختلفة – بعضهم يتكئ على الآخر، البعض الآخر يمد يده أو يحاولان معاً استخراج القناع من خيوط متشابكة. الطائرة المعطلة تخلق لحظة توقف في حالة طوارئ، ويتتطلب من الجسد التفاعل: هل يتشنج؟ ينهار؟ يجد العزاء؟
إحساس التوقف والتوتر بين الروتين والخلل حاضر أيضاً في عمل زوجي السباحين – شخصيتان من زجاج شفاف، أعينهما مغطاة بأقنعة سباحة ونظرهما موجّه للأعلى. وضعية جسديهما كأنها سباحة الظهر، لكنهما مثبتان في الأرض، يرمزان لحركة توقفت وانعدام الغاية.
يحضر التوتر بين الأزمة والاستقرار كذلك في عمل الأرض المتصدعة – سلسلة من الصخور موضوعة بتقارب لتبدو كأنها سطح موحد لكن متشقق. تُظهر هذه الشقوق البنية الداخلية لسطح الأرض: شبكة من الخيوط الدقيقة، بنية كانت جزءاً من الأرض الكاملة قبل الأزمة وأصبحت مكشوفة.
تتناول الفنانتان الجسد – سواء جسد الإنسان أو جسد المادة – والطريقة التي يتغير بها تحت ظروف قصوى.
أعمالهن تلامس الفجوة بين الروتين والخلل، بين التماسك والانفراج، بين القدرة على الحفاظ على الاستقرار وبين الضرورة إلى التصدع والانهيار.
نعمة بن ݒورات حاصلة على درجة البكالوريوس من قسم الصياغة والأزياء، كليّة بتسلئيل للفنون والتصميم (2024).
ياعيل ڨلوخ حاصلة على درجة البكالوريوس في التصميم الخزفي والزجاجي، كليّة بتسلئيل للفنون والتصميم، القدس (2009).
